चितवन,११ फरवरी, २०२०
चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जमा माघ महिनामा मात्रै ६ वटा एकसिंगे गैडा मरेको छ ।
साउनदेखि माघसम्म १६ वटा गैंडा मरेकामा माघमा मात्र ६ वटाको मरेको हो । एउटा गैंडा करेन्ट लागेर मरेको बाहेक बाँकी गैंडा प्राकृतिक कारणबाट मरेको निकुञ्जको भनाइ छ । गत आर्थिक बर्षमा ४३ वटा गैंडाको मृत्यु भएकामा प्राकृतिक कारणले २६ वटा मरेको थियो ।
धेरै गैंडा प्राकृतिक कारणले मरेको भए पनि संख्या भने अस्वाभाविक भएको निकुञ्जका सहायक संरक्षण अधिकृत प्रकाश उप्रेती बताउँछन् ।
निकुञ्जका अनुसार अधिकांश गैंडाको मृत्युको कारण थाहा भएको छैन । गैंडा जुधेर, बुढो भएर, करेन्ट लागेर, दलदलमा फसेर, पानीले बगाएर, बाघले बच्चा खाएर, संक्रमण भएर, गोहीले हानेर पनि गैंडा मर्ने गरेको रिर्पोट निकुञ्जले तयार गर्दै आएको छ ।
निकुञ्जमा चोरी सिकार झन्डै झण्डै नियन्त्रणमा आए पनि बासस्थान क्षयीकरण मुख्य चुनौती बन्दै गएको छ । सिमसार र घाँसे मैदान व्यवस्थापनमा ध्यान नदिँदा बर्सेनी गैंडाको अप्राकृतिक मृत्युदर पनि बढिरहेको संरक्षणकर्मी बताउँछन् ।
गैंडा होटलको सेफ्टी ट्याङ्कीमा समेत खसेर मरेको पाइएको छ । जगतपुरको होटल टाइगर ल्याण्डको सेफ्टी ट्यांकीमा एक गैंडा खसेर मरेको थियो । चोरी शिकारीको कारणबाट भने चार बर्षयता गैंडा नमरेको निकुञ्जको दावी छ ।
निकुञ्जमा चोरी सिकार झन्डै झण्डै नियन्त्रणमा आए पनि बासस्थान क्षयीकरण मुख्य चुनौती बन्दै गएको छ । सिमसार र घाँसे मैदान व्यवस्थापनमा ध्यान नदिँदा बर्सेनी गैंडाको अप्राकृतिक मृत्युदर पनि बढिरहेको संरक्षणकर्मी बताउँछन् । पानीका घोल नहुँदा, ओहोरदोहोर गर्ने बाटो सहज नहुँदा पनि समस्या हुने गरेको छ ।
नेपालमा सन् १९९४ पछि सन् २०००, २००५, २००८, २०११ र २०१५ मा गैंडा गणना गरिएको थियो । गणना अनुसार सन् सन् १९९४ मा ४ सय ६६ वटा, सन् २००० मा ५ सय ४४ वटा, सन् २००५ मा ३ सय ७२ वटा, सन् २००८ मा ४०८ वटा र सन् २०११ मा ५ सय ३ वटा गैंडा भेटिएका थिए ।
सन् २०१५ मा गरिएको गणनापछि सन् २०१६ र सन् २०१७ मा बर्दिया र शुक्लाफाँटामा चितवनका गैंडा स्थानान्तरण गरिएको थियो । छिमेकी देश चीनलाई चारवटा गैंडा दिइएको छ । चीनलाई उपहार स्वरूप दिएको एक गैंडा पनि मरिसकेको छ ।
